Johan Cruijff 60 jaar: de strafschoppen van de meester

De beste voetballer van Europa uit de 20e eeuw, Johan Cruijff, wordt 60 en ook ‘De Strafschop’ kan niet om de beste en meest legendarische Nederlandse voetballer en sporter heen. Ter ere van de meester een verslag over Cruijff en de strafschop door de jaren heen. ‘El Salvador’ heeft tenslotte overal een mening over en de natie zal dit weten ook. De strafschop vormt hierop geen uitzondering. De laatste jaren huldigt Cruijff de stelling dat strafschoppen ‘niets met voetballen te maken hebben’. Na afloop van de beruchte halve finale tijdens Euro 2000 viel zodoende een welgemeend ‘op strafschoppen valt niet te trainen’ uit zijn mond op te tekenen. Een reis door de tijd van eind jaren vijftig tot het heden, gebaseerd op hoofdstuk 3 uit mijn boek ‘De Strafschop’ (2e editie, 3e druk).

Wie over Cruijff en penalty’s spreekt komt zonder twijfel eerst uit bij de ‘strafschop in drieën’, die hij op 5 december 1982 tegen Helmond Sport, tezamen met Jesper Olsen, nam. Bij een 1-0 voorsprong tegen degradatiekandidaat Helmond Sport krijgt Ajax een strafschop. Johan Cruijff neemt plaats achter de bal. Tot ieders verrassing schiet Cruijff de bal niet op het doel van keeper Otto Versfeld, maar tikt de bal naar links op de naar voren sprintende Jesper Olsen. Deze tikt de bal terug naar Cruijff, die eenvoudig de naar Olsen gesnelde Versfeld kan verslaan en voor een leeg doel de bal simpel kan intikken. Versfeld zal hier ’s nachts nog wel eens van wakker worden. De strafschop was een nachtmerrie voor elke zich respecterende keeper. Versfeld is door deze strafschop echter zelf ook een legende geworden.

In een artikel van Auke Kok over Cruijff en strafschoppen is dit de enige penalty van de grootmeester die de auteur voor de geest kan halen. Niet verrassend, want Cruijff staat toch vooral bekend om zijn briljante slalomacties en onwaarschijnlijk mooie doelpunten. Hij scoorde zelden tot nooit uit een penalty. Ook doelpunten uit vrije trappen komen zelden in zijn oeuvre voor, evenmin als doelpunten uit kopballen. Een kleine test mijnerzijds in de typisch Amsterdams kroeg ‘Café aan de Maas’ komt tot eenzelfde uitkomst. De aanwezige gasten hoeven nauwelijks aangezet te worden als het over Cruijff en de penalty gaat en praten direct vol overgave over de strafschop tegen Versfeld. Voor velen is het een van de hoogtepunten uit het oeuvre van J.C.. Deze ‘pingel’ staat in het collectieve geheugen gebrand. Iedereen die ik gesproken heb vindt Cruijff, op basis van deze ene strafschop, een prima strafschopnemer. Zoals elders (in ‘De Strafschop’) wordt gemeld was het niet de eerste keer dat een dergelijke strafschop werd genomen. De Belg Rik Coppens was Cruijff volgens overlevering tientallen jaren voor tijdens een interland in de jaren vijftig van België tegen IJsland. Het is niet onwaarschijnlijk dat Cruijff deze beelden in zijn jeugd heeft gezien en de actie tot in de perfectie heeft gekopieerd.

Is Cruijff nu ook direct een echte strafschopspecialist? Liep hij vaak naar voren om zijn verantwoordelijkheid te nemen? De feiten beginnen nu tegen Cruijff te spreken. Zijn strafschop tegen Otto Versfeld is legendarisch, maar is wel de enige strafschop die hij ooit in een officiële wedstrijd voor Ajax heeft genomen. Er waren altijd andere en betere strafschopnemers in de periode dat hij voor Ajax speelde, zoals Henk Groot, Gerrie Mühren en Johan Neeskens. Dat gold ook voor Oranje met spelers als Rensenbrink en Neeskens, zodat Johan ook in zijn interlandcarrière geen enkele strafschop heeft genomen, zelfs niet bij de UEFA jeugd. In Nederland is zodoende zelden een strafschop van Cruijff te zien geweest.

Cruijff heeft natuurlijk ook nog enige tijd bij Feyenoord gespeeld. In augustus 1983 speelt Feyenoord de finale van het Amsterdam-toernooi tegen AS Roma. Strafschoppen moeten de beslissing brengen. Cruijff wil als kersverse Feyenoorder zijn oude thuisbasis wat laten zien en neemt zijn verantwoordelijkheid. Hij moet de beslissende en laatste strafschop voor Feyenoord nemen. Hij schiet op zijn ‘Jaap Stam’s’ (anno 2000) hoog over. Feyenoord wint overigens wel nadat Michel van de Korput alsnog de beslissing brengt.

In zijn periode bij Barcelona heeft Cruijff in vijf seizoenen 78 goals gescoord, waarvan zes uit strafschoppen. Onbekend is hoeveel strafschoppen hij in deze periode heeft gemist. Zelf memoreert Cruijff tijdens een interview in ‘Elf’ een strafschop tegen Burgos, die hij bij een nul-nul stand in de laatste minuut mag nemen. Hij schiet de bal op de paal.

Zijn periode in Amerika levert geen relevante informatie op. In Amerika werden ‘shoot outs’ gehouden, waarbij spelers vanaf de middenlijn alleen op de keeper af mochten gaan.

De Messias heeft dus weinig strafschoppen genomen, zeker als men zijn statuur als grootste Europese voetballer van de vorige eeuw beschouwt. Toch is zijn situatie niet uniek. Er zijn veel voorbeelden te noemen van topspelers die zelden of nooit een strafschop namen. Van Beckenbauer tot Gullit, ze lieten de eer graag aan anderen. De andere voetbalgrootheid die enige tijd geleden 60 is geworden, Franz Beckenbauer, heeft in zijn lange Bundesliga carrière slechts zes strafschoppen genomen en hier drie van gemist. In Duitsland is zijn angst voor de strafschop berucht. In de EK finale van West-Duitsland tegen Tsjechoslowakije 1976 durfde ‘der Kaiser’ geen strafschop te nemen uit angst te missen. Het is de beroemde strafschoppenserie waarin Panenka zijn prachtige staaltje techniek laat zien en doelman Sepp Maier spartelend op de grond verschalkt met een leep boogballetje. In Duitsland herinnert men zich echter niet zozeer Pananka’s meesterwerk, maar wel de misser van Uli Hoeness in diezelfde reeks. Hoewel  Duitse spelers zelden missen, doet deze ene cruciale misser hen nog steeds pijn. 

De conclusie luidt dat Cruijff in zijn carrière weinig belangrijke strafschoppen heeft genomen. Enerzijds omdat er altijd specialisten in zijn teams zaten die hier meer voor geschikt waren. Anderzijds omdat Cruijff strafschoppen geen leuk onderdeel van het voetbal vond (en vindt!). Net als Pelé is hij van mening dat een penalty een laffe manier van scoren is, iets dat met de schoonheid van het voetbal niets te maken heeft. Cruijff en andere grootheden uit de voetbalgeschiedenis scoren liever na een mooie actie dan uit een strafschop. Ze hebben ook meer te verliezen dan te winnen bij het nemen van een strafschop. Rob Rensenbrink zegt hierover het volgende: ‘Johan deed ‘t zelf niet.Veel te gevaarlijk, joh. Je schiet er ook niets mee op.’ Rensenbrink was een tijdgenoot van Cruijff en stond bekend om zijn betrouwbaarheid bij het benutten van strafschoppen. Tijdens het WK van 1978 in Argentinië scoorde hij vier uit vier.

Betekent het feit dat Cruijff penalty’s niet leuk vindt en er tevens weinig heeft genomen in zijn actieve carrière dat er niet op te trainen valt? Hier begint de informatie wat minder duidelijk te worden. In interviews laat Cruijff zelden na te melden dat strafschoppen niet zijn te trainen, hetgeen door veel voetballers, trainers en fans wordt nagepraat. Vrijwel geheel voetbalminnend Nederland gelooft heilig in J.C.’s woorden. Er zijn ook andere geluiden hoorbaar. Rensenbrink is het oneens met Cruijff die meent dat een strafschop nemen niet te oefenen valt: ‘Gelul. Het is net als een vrije trap. Je zoekt naar vastigheid. Ik deed er tien á twintig per training. Bij Anderlecht zetten we stokken in het doel, aan beide zijden op een meter van de paal. In die vakken moest je schieten’. Of neem het interview met voormalig Ajax keeper Ron Boomgaard (seizoen 1963/64): ‘Johan Cruijff trainde er wel op. Hoe gekker die er eentje inschoot, hoe mooier hij het vond. Als hij je maar kon piepelen en dollen. Dat vond hij prachtig. Maar ondanks dat dollen was hij er wel serieus mee bezig.’ Ook een ander verhaal gaat in tegen de gangbare gedachte van Cruijff. Toen ik bij AFC in Amsterdam een lezing over de strafschop gaf voor de matig geïnteresseerde jeugdafdeling (van de jeugd moeten wij het dus in dat opzicht niet altijd hebben), kwam na afloop een jeugdtrainer en ver familielid van ‘de meester’ op mij af: ‘Johan (Cruijff) zou het helemaal met U eens zijn, want ik heb hem hier wel eens over gesproken en ook hij vindt dat je er op kan trainen’.

Het is duidelijk dat we nu in een echte ‘Cruijffiaanse’ situatie zijn beland. We kunnen met onze analyse alle kanten op. Laten we dan als conclusie maar terugvallen op Cruijff’s duidelijkste uitspraak over penalty’s: ‘strafschoppen nemen is een specialiteit, wie niet iedereen ken’. 

5 thoughts on “Johan Cruijff 60 jaar: de strafschoppen van de meester”

robert 13 jaar ago

Beste Gyuri (vakgenoot!)

Soms denk ik dat ik gek ben en de hele wereld het bij het rechte eind heeft, ken je dat? Ik word namelijk zo moe van de Cruiff gekte. Wat constateer ik als leek. Cruiff heeft nimmer een middelbare school afgemaakt. Spreekt en schrijft slecht Nederlands en dat dat vinden alle Nederlanders geweldig. Het zit op dezelfde golflengte als Frans Bauer. Het zijn slechte liedjes, hij zingt als een gecastreerde haan en volkstammen adoreren deze ‘ kamper’. Goed ik ga maar eens een jaarabonnement op de Telegraaf nemen, zeg mijn geliefde NRC op. Ga eten bij FEBO en wellicht dat ik het dan snap. Wat vind jij?

har hochstenbach 12 jaar ago

bij welke voebalclub speelde cruyff toenhij met neeskens de penalty nam

Gyuri Vergouw 12 jaar ago

Beste Har, Als je het over de strafschop in tweeën, of drieën, hebt, dan gaat dit natuurlijk over de penalty met Jesper Olsen, toen beiden bij Ajax speelden. Neeskens nam alle penalty's bij Ajax nadat hij Gerrie Muhren hierbij had afgelost. Ik denk dat Neeskens ook bij Barcelona de penalty's nam, al weet ik dat niet zeker, van Cruijff zijn bij Barcelona maar zo'n 6 penalty's bekend, inclusief shoot-outs in bekerpartijen e.d.

vriendelijke groet,

Gyuri

Chris 12 jaar ago

Zou het mogelijk zijn dat Cruyff het 'niet kunnen trainen op penalties' misschien ruimer bedoeld dan hier besproken? Misschien kan je inderdaad het technische gedeelte zeer goed trainen, maar is de combinatie van spanning, druk, het moment en daarnaast het technische aspect wel een heel stuk moeilijker onder de knie te krijgen. Ook mensen die als 'specialist' werden gezien misten onder speciale omstandigheden… Platini en Van Basten misschien wel de meest memorabele onder hen. Het psychologische aspect dat komt kijken bij een strafschoppenserie is heel anders dan het nemen van een strafschop tijdens de 90 minuten normale speeltijd. Ook is de kennis dat je 'm feilloos in het hoekje kan prikken misschien psychologisch juist wel funest op het moment supreme en is iemand die 'm op hoop van zegen neemt wel in het voordeel. Misschien is dat het aspect waar 'niet op te trainen valt'.

Bewijs (met beeld uit 1957): Cruijff niet de eerste met strafschop in tweeen 11 jaar ago

[…] het bewijzen! Een van de meest beroemde momenten in de carrière van Johan Cruijff is zonder meer zijn strafschop in drieën (of tweeën, zo u wilt) met Jesper Olsen tegen keeper Otto Versfeld van Helmond Sport uit 1982. In […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *