Kan de Nederlandse voetbalcultuur een kritische blik van buiten wel aan?

Bondscoach! coaching handboek voor 16 miljoen Nederlanders

Bondscoach! coaching handboek voor 16 miljoen Nederlanders

Op het WK voetbal van 1938 werd Nederland in de eerste ronde uitgeschakeld – na verlenging. Op het EK onder 17 jaar afgelopen maand verloor Nederland de finale – na verlenging én strafschoppen. Is dit toeval? Valt er iets te leren uit de voetbalgeschiedenis? Zijn er patronen te onderkennen waardoor het Nederlands voetbal wordt gekenmerkt? En doen we er dan iets mee of leggen we de informatie liefst snel naast ons neer omdat de uitkomsten ons niet bevallen? En waarom is dat dan?

‘Kijk eens naar hoe Duitsers, Portugezen of Italianen aan de aftrap van de verlenging staan. Die spelers peppen elkaar op, die gaan ervoor, die maken elkaar gek. En de Nederlanders? Die kijken een beetje treurig uit hun ogen omdat niet in de reguliere speeltijd is gewonnen.’
Foppe de Haan
Bondscoach Jong Oranje 2004-2009

Dat zijn eigenlijk de vragen waar ik mij al zo’n vijftien jaar mee bezighoudt. Het begon ooit met het analyseren van de strafschop. Inmiddels heb ik het functioneren van bondscoaches onder het vergrootglas gelegd. De cijfers liegen niet, maar gaan Nederlandse voetballers er ook iets mee doen? Kan onze voetbalcultuur een kritische blik van buiten eigenlijk wel aan?

Mode in het voetbal
‘Mental training en concentratie zijn hier in Nederland welhaast modewoorden geworden’. Je zou denken, dit komt uit een onlangs verschenen biografie van Louis van Gaal. Niets is minder waar. Het is te lezen op pagina 13 van de sportklassieker ‘De mysterieuze krachten in de sport’ van Joris van den Bergh uit 1941.

Deze journalist besprak toen al het belang van mental coaching, iets waar Karel Lotsy al vanaf midden jaren dertig met het Oranje mee experimenteerde. Wie dan bedenkt dat hier in het huidige voetbal nog steeds weerstanden tegen bestaan, begrijpt dat we spreken over een sport met een hoog gehalte conservatisme, waar vernieuwing lastig in te voeren is. Dat blijkt op velerlei vlak!

Positief en negatief
Laat ik toch positief beginnen. Het beste wat ik kan melden is dat Oranje al honderd jaar lang een tegenstander is die tijdens belangrijke toernooien lastig is te verslaan. Wie Europees of Wereldkampioen wil worden, moet Oranje verslaan.

Dit kan worden gestaafd aan de realiteit sinds 1974, het jaar dat het Nederlandse voetbal wereldwijd doorbrak. Sinds 1974 verliest Oranje tijdens EK’s en WK’s twaalfmaal van latere finalisten, waarvan acht maal van de latere kampioen.

Ook op de Olympische Spelen is de score van Oranje opmerkelijk. In 2008 wordt Oranje tijdens de Olympische Spelen maar nipt verslagen door de latere winnaar Argentinië dat met Lionel Messi aan de aftrap staat. Tijdens vroege Olympische Spelen werd met regelmaat verloren van de latere kampioenen, zoals in 1908, 1920, 1924 en 1928. Dat mag een ver verleden en andere tijden zijn, opmerkelijk is dus dat Oranje al honderd jaar een lastig te verslaan team is. Maar als het je lukt, ben je spekkoper.

Zwakke punten
Maar er zijn genoeg punten die aandacht verdienen. Ergert u zich bijvoorbeeld ook zo aan de vaak zo slecht genomen hoekschoppen bij Nederlandse clubs en Oranje? Dat je denkt, dat kan zelfs ik beter?
Koos van Gelder neemt een hoekschop.Nederland – Duitsland (2-3), gespeeld op 17…

Tijdens de laatste vier kampioenschappen mocht Oranje 89 hoekschoppen nemen, waaruit twee treffers zijn voortgekomen – een score van 2,2%. Gedegen Duits onderzoek over een periode van twintig jaar laat zien dat in de Bundesliga een score wordt gehaald van ruim 8%. Bijna vier keer zo veel doelpunten dus!

Toptrainers als Foppe de Haan ergeren zich dan ook niet voor niets groen en geel aan de Nederlandse ‘hoekschopmentaliteit’. ‘Bij Heerenveen maakten we in één seizoen twaalf doelpunten uit een hoekschop. Daar zat geen geheim achter, er was in wezen niets bijzonders aan. We trainden er gewoon op. Het ging steeds precies hetzelfde maar de tegenstanders konden er geen oplossing voor bedenken.’

Verlengingen
De verlengingen, een ander punt van aandacht. In de geschiedenis heeft het Nederlands elftal slechts één verlenging in zijn voordeel beslist, in 1976 tegen Joegoslavië bij de strijd om de 3e plaats bij het Europees Kampioenschap. Het team had wat goed te maken na de beschamende voorstelling in de voorafgaande halve finale tegen Tsjecho-Slowakije, die verloren werd na verlengingen en waarin Johan Neeskens en Wim van Hanegem uit het veld werden gestuurd. Achteraf bleek dat toch ergens goed voor te zijn geweest, want het leidde tot de enige winst na verlengingen voor Oranje ooit.
Verliezen na verlenging en strafschoppen zit er al vroeg in bij de Nederlandse voetballers

Laten we dan de wedstrijden die het Nederlands elftal in de verlenging liet ontglippen eens bestuderen, gerekend vanaf het eerste WK in 1930. Het eerste verlies in de verlenging is tegen Tsjecho-Slowakije (0-3) tijdens het WK van 1938.

Daarna volgden de volgende verliesbeurten

Groot-Brittannië (3-4) bij de Olympische Spelen van 1948
Tsjecho-Slowakije (1-3) in de halve finale van de EK in 1976
Argentinië (1-3) bij de WK finale van 1978
Rusland (1-3) bij de kwartfinale van de EK in 2008
En natuurlijk in 2010 de verloren finale tegen de Spanjaarden op het WK (0-1)

Opvallend is dat in de laatste vier verloren verlengingen Oranje niet één keer wist te scoren. Het Nederlands Olympisch elftal geeft in 1991 een play-off wedstrijd tegen Australië (1-1 en 2-2 n.v.) in de verlenging uit handen, en tijdens de kwartfinale op de Olympische Spelen 2008 tegen Argentinië (1-2 n.v.) is de uitkomst hetzelfde, verlies. Kijken we alleen naar het grote Oranje dan is de balans één gewonnen, zes verloren.
Verloren van de latere wereldkampioen

Clubteams
Zou er sprake zijn van toeval? Het aantal weergegeven wedstrijden is gering en daarom heb ik ook alle wedstrijden met verlenging met Nederlandse clubteams in de Europacup sinds 1962 geanalyseerd. In totaal werden door Nederlandse clubteams in die periode van de 25 verlengingen er tien gewonnen en vijftien verloren.

Het slechte nieuws is dat de balans negatief wordt beïnvloed door de resultaten sinds het jaar 2000. Sindsdien zijn door Nederlandse teams zeven verlengingen gespeeld en werd vijfmaal verloren. Oorzaken? Een tekort aan conditie, fysieke kracht en weerstandsvermogen ten opzichte van de concurrentie. Na negentig minuten is bij ons de koek op.

En de strafschoppen dan? Wilt het echt weten? Nee, dat denk ik niet. Zelfs de Engelsen beginnen dit nu beter onder de knie te krijgen.

De standaardsituaties zijn de best trainbare aspecten in de aanloop naar een groot toernooi. Er is voor bondscoaches vaak weinig tijd beschikbaar om nieuwe tactische varianten (5-3-2!) in te slijpen, maar zaken als hoekschoppen, vrije trappen en strafschoppen behoren tot de best trainbare onderdelen van het voetbalspel. De aandacht die een bondscoach hieraan besteedt is cruciaal voor het succes van een team tijdens een kampioenschap en kan een ingeslepen cultuurprobleem zomaar verhelpen.

Met wat hulp van het modewoord mental coaching natuurlijk.

Wie de voetbalcultuur bekijkt, kan dan echter nog redelijk op zijn neus gaan kijken. Het heeft bijna 50 jaar geduurd voor doellijn technologie, weliswaar met veel tegenzin, werd ingevoerd. Op strafschoppen moet je als coach nu wel laten trainen, anders maak je jezelf belachelijk. Ook dat heeft vele jaren gekost. Een kritische blik van buiten wordt desondanks niet gewaardeerd. Het voetbal leidt aan het ultieme ‘not invented here syndroom’: als men het zelf niet heeft bedacht, als je zelf geen voetballer bent geweest, dan kan het niet goed zijn. Dat gaat ten koste van de sportiviteit (doellijn technologie), de resultaten (strafschoppen) en de fans (scheidsrechtersfouten, buitenspel, harde overtredingen, schwalbes). Maar men komt er mee weg zolang de sport aan populariteit blijft winnen.

‘Bondscoach!, coaching handboek voor 16 miljoen Nederlanders’ is recent verschenen bij Voetbal International en te bestellen c.q. beschikbaar bij managementboek, Bol.com, AKO, Bruna en overige boekhandels.

Dit artikel verscheen eerder op sportgeschiedenis.nl

11 thoughts on “Kan de Nederlandse voetbalcultuur een kritische blik van buiten wel aan?”

Gerard Lappee 5 jaar ago

‘Het voetbal lijdt aan het ultieme ‘not invented here syndroom’.’

Zou Gyuri beseffen dat hij dat syndroom (onbewust?) in stand houdt door dit kritiekpunt iedere keer te blijven herhalen?

Gyuri 5 jaar ago

Zou kunnen Gerard, maar wat is het alternatief? Zwijgen?

Gerard Lappee 5 jaar ago

Beste Gyuri, Zwijgen?

 

Nee, ik vind het juist hartstikke goed dat je dit onder de aandacht brengt! Alleen denk ik dat er slimmere manieren zijn waarmee je meer resultaat bereikt; zodat bijvoorbeeld mental coaching ‘normaal’ wordt gevonden in de Nederlandse voetbalwereld.

 

Want dat is toch wat je wilt? Of wil je – gechargeerd – tot in lengte van dagen verongelijkte stukjes schrijven over die aartsconservatieve Nederlandse voetbalwereld?

 

Want zo komt het onbewust op veel mensen over, denk ik. Impliciet is namelijk jouw boodschap dat acties zinloos zijn, omdat alles toch bij het oude blijft. Dat belemmert juist mensen onbewust (bijvoorbeeld binnen de KNVB) om in actie te komen!

 

Terwijl je ook zou kunnen benadrukken dat er steeds meer kritische blikken van buitenaf in de voetballerij komen. Wat dacht je bijvoorbeeld van de recente aanstelling van oud-honkbalinternational Robert Eenhoorn bij AZ?

 

Vanuit de gedragswetenschap is het een bekend gegeven dat het effectiever is om je te richten op hetgeen je wèl wilt, in plaats van te benadrukken wat je niét wilt. Daarom werken de meeste SIRE-campagnes hoogstwaarschijnlijk averechts: we worden er juist agressiever van en gaan er asocialer gedrag door vertonen.

 

In de handhavingskrant is meer geschreven over gedragsaspecten. Het onderwerp verschilt dan wel, maar de gedragsprincipes zijn hetzelfde. Klik op http://www.hetccv.nl/binaries/content/assets/ccv/handhavingskrant/2013/handhavingskrant_maart2013.pdf.

 

Maar alles begint met één vraag: wat wil je bereiken met je publicaties?

Gyuri 5 jaar ago

Ha Gerard, goed dat je even een ander geluid laat horen. Ik ben zeker niet verongelijkt, dus dat is zeker een verkeerd beeld, ik beschrijf alleen wat ik meemaak. Overigens geloof ik vooral in de herhaling van een boodschap, een keer iets roepen en je blijft een roepende in de woestijn, maar om maar een paar punten uit mijn eerdere boeken te pakken, op strafschoppen wordt nu WEL getraind, men spreekt over een Plan B (al in 2006 en 2010 gemeld) en de fysieke weerbaarheid begint ook al te komen. Ik krijg inderdaad veel weerstand uit de voetbalwereld, maar er zijn maar weinigen die durven, omdat je er dan gewoon uit ligt….ik beschrijf echter alleen wat mijn bevindingen zijn, de brenger van het slechte nieuws…dat mental coaching dus erg belangrijk is probeer ik onder de aandacht te brengen door te verwijzen naar de jaren dertig van de vorige eeuw…het is overigens grappig dat er nu spelers zijn die weigeren mij de hand te schudden, terwijl de laatste boeken voor 90% gebaseerd zijn op hun eigen woorden of die van spelers en trainers waar ze naar op kijken (Cruijff, Michells, Van Basten, De Haan, Mulder)! …en Eenhoorn? Die komt uitgebreid aan het woord in mijn vorige boek ‘Commitment’ en ook in Bondscoach…kortom, ik denk wel degelijk dat de boodschap(pen) aankomen, soms duurt het gewoon lang..ik heb inmiddels 5 bondscoaches overleeft, waaronder vier die trainen op strafschoppen onzin vonden…dat is dus voorbij;-) De drive is gewoon mooie boeken te schrijven die verder gaan dan de gebruikelijke sex, drugs en RnR (Gijp, Kieft) of hagiografieën…ik wil bereiken dat organisaties zich ontwikkelen en in de spiegel durven kijken, ik denk dat dit aardig lukt, in het buitenland wordt veel opgepikt, maar makkelijk is het niet……

Gerard Lappee 5 jaar ago

Hoi Gyuri,

Ik moet bekennen dat ik géén van je boeken heb gelezen; ik baseer mij uitsluitend op je columns. En daar vloeit het beeld uit naar voren zoals ik heb geschetst.

Als je wilt bereiken dat organisaties zich ontwikkelen en in de spiegel durven kijken, dan zul je je denk ik moeten verdiepen in hoe menselijk gedrag werkt en hoe je dat kunt beïnvloeden. De zes beïnvloedingsprincipes van Cialdini kunnen je daarbij helpen.

Duik eens in die beïnvloedingsprincipes en kijk hoe je deze praktisch kunt toepassen in jouw werk. Met één van die beïnvloedingsprincipes, ‘schaarste’, heb je al kennis gemaakt; als reactie op één van je vorige columns adviseerde een lezer jou om je boeken niet meer gratis weg te geven…

Succes!

Gyuri 5 jaar ago

Ha Gerard, misschien ontstaat het beeld doordat je kijkt met jouw bril, terwijl ik de problemen anders ben aangevlogen. Ik heb uitgezocht of en hoe een strafschop trainbaar is. Niet of er weerstand ontstaat in Nederland (maar dus niet in Duitsland, Brazilie, Australie et cetera) tegen te uitkomsten. Idem voor de vraag, scoren de Duitsers vaker in de laatste minuut en hoe komt dat dan? En wat kan daartegen doen? En natuurlijk, wat zijn de tekortkomingen van Oranje en wat kan je daar dan tegen doen? Ik bied concrete informatie waar weinig tegen in te brengen is, en als er wel iets tegen in te brengen is, zoeken we dat ook uit. Met open vizier. Als trainers en spelers er voor te kiezen de info zonder het te lezen naast zich neer te leggen, is dat wel verbazingwekkend voor me, maar ook niet mijn probleem, al is het jammer. Voor het Nederlandse voetbal, met name. De door jou aangedragen beinvloedingsprincipes zullen zonder twijfel doeltreffend zijn, maar ik heb mijzelf dus een andere rol toegemeten. Al is herhaling ook een methode, de beinvloeding kan ook plaatsvinden door heel vaak eenzelfde boodschap uit te dragen en externe druk te zetten…toen ik begon was 99% tegen trainen op strafschoppen, nu nog maar 50% (mijn schatting)..soms moet de tijd ook zijn werk doen en denkt uiteindelijk iedereen dat iets common knowledge is (maar nog geen common practice;-) hgrt., Gyuri

Wim van Sambeek 5 jaar ago

Beste Gerard, ik herken niet het door jou geschetste beeld over Gyuri Vergouw. 
Ik en mijn mede coaches (van een junioren-team) hebben met veel plezier het boek Bondscoach gelezen en doen er ons voordeel mee. Aan de ene kant zou ik iedereen willen aanraden het boek te lezen, aan de andere kant gaat dat dan uiteindelijk wel ten koste van onze kennisvoorsprong.
Vriendelijke groeten, Wim
   

Gerard Lappee 5 jaar ago

Beste Wim,

Zoals gezegd: ik heb uitsluitend de columns van Gyuri gelezen. Wellicht dat het boek Bondscoach mij een ander beeld zou geven. 

Wat Gyuri zegt klopt ook: het is mijn ‘bril’ dat mijn beeld bepaalt. Maar daar doet Gyuri toch zeker een duit in het zakje door de volgende passages in zijn column:

– “Kan onze voetbalcultuur een kritische blik van buiten eigenlijk wel aan?”

– “(…) dat we spreken over een sport met een hoog gehalte conservatisme, waar vernieuwing lastig in te voeren is. Dat blijkt op velerlei vlak!”

– “En de strafschoppen dan? Wilt het echt weten? Nee, dat denk ik niet. Zelfs de Engelsen beginnen dit nu beter onder de knie te krijgen.”

– “Een kritische blik van buiten wordt desondanks niet gewaardeerd. Het voetbal leidt aan het ultieme ‘not invented here syndroom’: als men het zelf niet heeft bedacht, als je zelf geen voetballer bent geweest, dan kan het niet goed zijn.”  

Hier druipt het pessimisme toch van af? Of ben ik de enige die dit vind?    

Gyuri 5 jaar ago

Ha Gerard,
het pessimisme is misschien gestoeld op 15 jaar ervaringen in het voetbal. Ik zie het liever anders, en blijf het positief en pro-actief benaderen, maar ik kan er niet omheen dat dit mijn concrete ervaringen zijn. De quote over conservatisme komt overigens indirect van Foppe de Haan, en blijkt ook uit de lange tijd die het geduurd heeft voordat men strafschoppen serieus is gaan nemen….en de strafschoppen, daar doe ik al alles aan en de kritische blik van buiten, tsja, daar is men dus echt niet van gecharmeerd…maar wie wel? Als ik dit zou schrijven over een overheidsinstantie of productiebedrijf waren de reacties uit die hoek waarschijnlijk niet anders geweest. 
Ik ben dus niet echt pessimistisch, maar probeer wel direct aan te spreken waar het echt om draait. Dat het dus niet makkelijk is en ook ‘niet welkom’, dat is dus eerder een concrete ervaring dan een pessimistische verwachting. (NB wat leuk is te vermelden is dat de kop in eerste instantie niet door mij is bedacht, maar door sportgeschiedenis.nl!!!) Wellicht leuk om eens een boek van mij te lezen, of dat jouw mening kan veranderen, er zijn er ook veel in bibliotheken te vinden! Zo niet, dan hoor ik het toch graag, iedere reactie is veel waard voor me!
hartelijke groet,
Gyuri

Gerard Lappee 5 jaar ago

Hoi Gyuri,

Goed, nu is het cirkeltje rond. Jij bènt dan misschien niet echt pessimistisch, maar jouw column is doorspekt met pessimistische voorbeelden.

En door die pessimistische voorbeelden kan bij lezers onbewust het gevoel ontstaan dat – en nu herhaal ik mijn tweede reactie – acties zinloos zijn, omdat alles toch bij het oude blijft. Daarmee bereik je een averechts effect: mensen (bijvoorbeeld binnen de KNVB) voelen onbewust een barrière om hun nek uit te steken voor vernieuwing in het Nederlandse voetbal.

Bedankt voor de leuke reacties. Wellicht lees ik ooit nog eens een boek van jou. Je columns blijf ik in ieder geval volgen!

Groeten,

Gerard  

Gyuri Vergouw 5 jaar ago

Ha Gerard, leuk! Misschien is deze dan ook leuk om te lezen, zie net dat ik die ook al ooit op internet had geplaatst!

http://www.managementsite.nl/10274/leiderschap/voetbal-management.html

hgrt.,

 

Gyuri

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *